Menu Xerais

Acertada combinación entre o individual e o social: «Días que non foron», de Luís Rei Núñez. Crítica de Manuel Rodríguez Alonso

Manuel Rodríguez Alonso publicou no seu blog, Bouvard e Pécuchet, unha recensión crítica sobre Días que non foron, de Luís Rei Núñez.

 

 

Memoria individual e colectiva

Luís Rei Núñez reúne neste volume 7 relatos breves que se caracterizan porque oscilan entre a memoria histórica colectiva e a memoria individual dos personaxes que son protagonistas dos feitos relatados. O tempo destes sete relatos transcorre entre o golpe de Estado de 1936 e o afundimento do Prestixe, co cal queda impreso, dun xeito intuitivo, na mente do lector que o chamado fraguismo no goberno de Galicia non é máis ca unha continuidade do franquismo. Os sete relatos inciden no individual, mais mesturado sempre co histórico e social dun período da historia que vai desde 1936, data do golpe franquista, ata 2002, afundimento do fraguismo, co episodio tráxico do Prestige.

O libro ábrese co relato curto baseado no afundimento do Prestixe e mais a marea negra que causou, “O corvo do chapapote”. Acerta o autor cando presenta os feitos históricos mesturados coa crise persoal que sofre o narrador-protagonista. No eido da historia, o relato amósanos os feitos e personaxes principais da catástrofe do Prestige. Cómpre destacar como aparecen mesmo con nomes e apelidos os responsables políticos desta traxedia. É así un relato esencialmente histórico. No eido do individual, a solidariedade cos afectados pola catástrofe permítenlle ao protagonista ou mesmo a outros pesonaxes superar situacións persoais difíciles. Este é para min un dos engados deste relato, pois vemos como, nestes tempos de neoliberalismo e profundo individualismo, o mergullamento nos problemas sociais serve para saírmos a flote e non nos pecharmos nas angustias puramente persoais, aínda que estas sexan moi válidas e xustificadas.

Neste relato dá no albo de novo o autor cando nos presenta como un personaxe épico todos aqueles que loitaron contra a marea negra do Prestixe, desde os veciños dos lugares afectados ata os que viñan dos puntos máis distantes. Este heroe épico é un personaxe colectivo, co que sae reforzado o episodio, que xa non é unha loita persoal, clasista ou local, senón unha batalla contra o desastre ecolóxico, que acada un ámbito universal. É unha sorte de heroe colectivo universal que loita contra despropósitos coma o do Prestixe.

Mais este relato aínda agocha para min outros valores e significados. É un moi bo estudo do que supuxo o fraguismo en Galicia nos longos anos en que o antigo ministro de Franco foi Presidente da Xunta. Ao referir especialmente o comportamento dos xornalistas dos medios públicos que cobren a catástrofe, o autor preséntanos o fraguismo como unha continuidade do franquismo, baseado xa non na represión, senón na submisión interesada para conseguir postos de traballo ou outras prebendas, tal e como estudaron a propósito do franquismo moitos historiadores. Esta submisión, durante o fraguismo, foi especialmente rechamante no eido da intelectualidade, como acontece neste caso cos xornalistas.

A identificación e continuidade co franquismo desta etapa da historia de Galicia conséguea ademais o autor por procedementos estilísticos como son a paronomasia fraguismo-franquismo, réxime fraguista (páx. 11) ou a caricatura esperpéntica para aludir a algúns personaxes relevantes da vida pública como son o Ogro pedichón, o Pitufo do Deza. A parodia do rexistro lingüístico dalgún destes personaxes, como o do propio Fraga, tamén está conseguida de xeito acaído: Estiven na cacería e vin sen participar nela. Pero estiven falando co presidente da Cámara de Comercio de Madrid, o vigués Fernández Tapias, que é unha das persoas que máis entende de hidrocarburos. Logo vin para Galicia sen xantar. E punto (páx. 17).

Outros relatos como “Báñate comigo” ou “A proba no Deportivo” recrean o universo da posguerra cunha atención especial ao xeito de vivir o descubrimento do sexo nunha sociedade tan represiva como o era aquela. O amor na súa versión canallesca dun donxoán dos cincuenta toma corpo en “Unha voda por poderes”

A posguerra pura e dura, mesmo cos fuxidos, fai sentir a súa presenza en relatos como “Con Franco na Zapateira” ou “Coridón”. O relato que pecha o libro, “A lancha dos segredos sucios”, é a historia dunha evolución, desde o falanxismo violento e asasino de primeira hora á loita contra a guerra de Iraq, no remate dos noventa.

Como conclusión, cómpre dicir que nestes sete relatos breves o autor consegue unha acertada combinación entre o puramente histórico e mais o individual e persoal, nun espazo temporal que vai desde a sublevación do 36 ata o afundimento do Prestixe, intepretando así a historia da recente autonomía galega como unha continuidade do franquismo a través do fraguismo.  A tese optimista que se desprende destes relatos curtos é que, malia a tradicional submisión, algo está a cambiar en Galicia, desde os días do non á guerra de Irak e do episodio do Prestige. Son os brotes verdes (parodiando os políticos) dunha sociedade civil galega mellor artellada ou só un espellismo? O tempo dirá; mentres tanto gozamos lendo relatos coma estes, que funden tan ben o histórico-colectivo co persoal e íntimo.

No relativo á lingua xa indicamos o acerto do autor ao reproducir-parodiar determinados rexistros. Sobre o Ogro Pedichón, por exemplo, non fai falta ningunha caracterización, se lemos o texto que reproducimos enriba e que o narrador pon nos beizos do devandito personaxe histórico. Só lle temos que reprochar algunha eiva no respecto ao estándar, como é o castelanismo de utilizar relevar na acepción de ´substituír´: ser relevado (páx. 16). No mesmo caso está o emprego do guión tras prefixo: anti-globalización (páx. 28).

Manuel Rodríguez Alonso

Deixa un comentario!