Menu Xerais

Escrutar os mecanismos do poder: «O bosque é grande e profundo», de Manuel Darriba. Crítica de Ana Salgado

A revista Grial, que edita Galaxia, publicou unha recensión crítica de Ana Salgado sobre a novela O bosque é grande e profundo, de Manuel Darriba.

 

Natureza, sincronía, cultura

Unha primeira forma de ler O bosque é grande e profundo podería ser aquela que se deixe levar pola tensión formal, por un fluír de palabras ermas. Outra podería procurar na estrutura, pensar na desigual extensión das dúas partes da novela, ben máis longa a primeira, a titulada “Hansel”, ca a se gunda, “Gretel”, ou na relevancia dos textos finais. Homenaxes a Bertolt Bretch e Scott Fitzgerald, ambos os dous son breves e abren o arco de interpretación dun texto esquivo.

Nunha reportaxe no Diario Cultural falou o escritor sobre a influencia do imaxinario tráxico das novelas e películas do Oeste, e tamén do peso do universo bíblico á hora de compor este libro. Tirando do fío destes dous referentes chegamos á idea de que se poida ler O bosque… como contestación ao binomio que coloca a natureza enfrontada á cultura. Na novela establécese un continuo entre unha e a outra nunha realidade extrema, se cadra a lectura que Manuel Darriba fai con e a contrapé de Nietzsche. Non se ollan nunca os valores ilustrados —a razón, a luz, o progreso— desde un humanismo laxo, senón desde o cuestionamento deste. Parécenos que desde ese espazo do pensamento contemporáneo debemos entender o feito de que a Gretel en lugar da madrasta a coide esa súa profesora, que le unha e outra vez O corazón da escuridade, entre o entullo de algo que foi cidade. E tamén a inequívoca adscrición dos dous irmáns protagonistas a unha clase social.

Vémoslle á novela de Darriba máis conexións coa escritora húngara Agota Kristof quen, na súa triloxía que inicia O gran caderno, percorre o tempo de posguerra europea que abre 1945, que coa ficción postapocalíptica que Cormac McCarthy constrúe n’A estrada, coa que a vencellan a meirande parte das críticas. A novela do escritor estadounidense ten tamén moito de elevación bíblica, pero lémola como unha ficción conservadora, se cadra parte en realidade máis da Xénese ca do Apocalipse.

Para darlle posto palabras a esa maior proximidade con Kristof ca con McCarthy, serve de apoio o texto da contraportada, tamén o da súa tradución para o castelán en Caballo de Troya. No de Xerais lemos que o autor concibe a literatura como “discurso indagatorio no bosque do real”. No de Caballo de Troya atopamos: “O bosque como espazo moral no que a vida perdeu os seus aditamentos máis hipócritas —isto é, iso que chamamos civilización ou cultura— e onde a única lei é (coma sempre) a lei do máis forte, do máis cruel”. E axudou de maneira máis detallada o texto ateigado de lucidez que Xabier Cordal escribiu para unha presentación d’O bosque…, e que ha ser publicado axiña.

Temos agora o convencemento de que a potencia maior da novela de Darriba parte, igual ca en moitos dos libros anteriores —Branco, por caso— da súa gran capacidade para conxugar elusión e afondamento nos moitos mecanismos de poder. Tamén do seu sentido da historia, do feito de que esa posguerra podería estar sendo agora mesmo. E incluso aquí mesmo: a novela amosa coñecemento dunha sociedade tradicional aínda viva, desde as súas maneiras de relación silente ata o mundo dos oficios. O libro de poemas de 2010 titulado Os indios deixaron os verdes prados, e o documental Pacios, as fotos da memoria, que Manuel Darriba guionizou e dirixiu en 2011 —proxecto en colaboración co fotógrafo Toño de López— comparten esta ollada. É esta respectuosa como poucas á hora de recoñecer un tipo de sociedade entre o esvaecemento e a invisibilización, situada á marxe da arcadia campesiña, recoñecedora daquilo que Walter Benjamin nomeou treboada de ruínas, que chamamos progreso dunha maneira sutil e iluminadora. Así podemos ler este libro de Manuel Darriba a canda A guerra, de María do Cebreiro e Daniel Salgado, Da máquina, de Alberto Lema, Carne de Leviatán, de Chus Pato ou a indagación no discurso político de Nieztche que Francisco Sampedro titulou A aristocracia imposíbel, obras que cadran mal coa ucronía.

Ana Salgado

Deixa un comentario!